Η κλιματική αλλαγή απαιτεί πολιτική αλλαγή.

Κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι της ιστορίας από την εποχή που οι φυσικές καταστροφές αντιμετωπίζονταν σαν… θεομηνίες, σαν ξεσπάσματα της οργής δηλαδή των Θεών απέναντι στην ύβρη και την αλαζονεία των ανθρώπων.
Για να φτάσουμε στον Διαφωτισμό, όπου η ανθρώπινη ευφυία, δια του ορθού επιστημονικού λόγου, απέδωσε τις φυσικές καταστροφές σε φυσικά φαινόμενα, όπως η φωτιά, ο σεισμός, η ξηρασία ή η πλημμύρα. Για την αντιμετώπιση των οποίων η εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας έδωσε στη συνέχεια τα εργαλεία τόσο σε επίπεδο πρόληψης, για την αποφυγή ή τον μετριασμό των συνεπειών, όσο όμως και σε επίπεδο έγκαιρης επέμβασης, για την προστασία της ζωής και της περιουσίας των ανθρώπων.
Αντιπλημμυρικός και αντιδιαβρωτικός σχεδιασμός και ολοκληρωμένη διαχείριση υδατικών πόρων σε επίπεδο λεκάνης απορροής, αντιπυρική προστασία σε δασικές εκτάσεις, αντισεισμικός σχεδιασμός κτιρίων και κατασκευών και χωροταξικός σχεδιασμός, είναι από τις πιο σημαντικές εφαρμογές της επιστήμης στην προσπάθεια του σύγχρονου ανθρώπου να εμποδίσει και να προστατευτεί από τα φυσικά φαινόμενα και τις καταστροφές.
«Ουδέν κακόν αμιγές καλού» έλεγαν οι πρόγονοί μας. Η επιστήμη και η τεχνολογία μπορεί να έδωσαν στο σύγχρονο άνθρωπο τη δυνατότητα να επέμβει στη φύση για να προστατευτεί από τα ξεσπάσματά της, του έδωσαν όμως και την οίηση ότι μπορεί να την ελέγξει για ίδιο όφελος, χωρίς μέτρο και χωρίς όρια. Ο αγώνας του ανθρώπου με τη φύση άρχισε σιγά σιγά να υπερβαίνει την προσπάθεια επιβίωσης και να δίνει τη θέση του σε μια ιλιγγιώδη οικονομική ανάπτυξη με σκοπό την κερδοφορία, σε βάρος της φύσης και των οικοσυστημάτων.
Η αστική ανάπτυξη και η εγκατάλειψη της υπαίθρου, η καταπάτηση και καταστροφή εκτεταμένων δασών, η εξάντληση σημαντικών υδατικών αποθεμάτων, ορυκτών και ενεργειακών πόρων, η ερημοποίηση της γης από την υπερεκμετάλλευση και το πρόβλημα της επάρκειας της τροφής, καθώς και η ρύπανση ατμόσφαιρας, θαλασσών, εδάφους και νερών, υπήρξαν οι πιο αντιπροσωπευτικές συνέπειες ενός άπληστου και διαρκώς μεγεθυνόμενου αναπτυξιακού μοντέλου.
Η μεγαλύτερη όμως και σοβαρότερη συνέπεια αυτού του υποδείγματος, η οποία έφτασε να ανατρέψει την παγκόσμια ισορροπία και να αλλάξει το κλίμα στη γη, με απρόβλεπτες συνέπειες για το μέλλον, ήταν η ενίσχυση του φαινομένου του θερμοκηπίου, ως αποτέλεσμα της συστηματικής και χωρίς όριο εκπομπής αερίων της καύσης, κυρίως για την παραγωγή ενέργειας. Η σημαντική ενίσχυση των θερμοκηπικών αερίων στην ατμόσφαιρα εγκλώβισε τεράστιες ποσότητες θερμότητας και προκάλεσε αυτό που σήμερα ονομάζεται υπερθέρμανση του πλανήτη, το οποίο αναγνωρίζεται πλέον επίσημα ως κλιματική αλλαγή. Στη δική μας γεωγραφική περιοχή η κλιματική αλλαγή εκδηλώνεται κυρίως ως συχνότερη επαναφορά ακραίων φυσικών φαινομένων.
Τις τελευταίες δεκαετίες η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, προβάλλοντας ως πρόσχημα την επίτευξη μεγάλων ρυθμών ανάπτυξης και υψηλών επιπέδων ευημερίας σε κάθε γωνιά του πλανήτη, κατήργησε τα σύνορα για την μετακίνηση κεφαλαίων, εμπορευμάτων και εργατικών χεριών και εισήγαγε έναν φρενήρη και επιθετικό οικονομικό ανταγωνισμό που επιδείνωσε κατά πολύ το υπάρχον πρόβλημα της διατάραξης της παγκόσμιας περιβαλλοντικής ισορροπίας.
Σύμφωνα με τις επιστημονικές εκτιμήσεις, η ανάπτυξη του 25% του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει στον πλούσιο βορρά, κόστισε την καταστροφή τουλάχιστον του 70% των φυσικών αποθεμάτων της γης. Που σημαίνει ότι αν ο σκοπός της νεοφιλελεύθερης οικονομικής ανάπτυξης ήταν πράγματι η επέκταση των επιπέδων ευημερίας, που σήμερα απολαμβάνει η βόρεια Αμερική και η Ευρώπη, σε ολόκληρο τον πλανήτη, θα χρειάζονταν γι’ αυτό οι φυσικοί πόροι 3 πλανητών σαν τη γη, προκειμένου να συντηρηθεί μια τέτοια οικονομική ανάπτυξη.
Η απονομιμοποίηση της νεοφιλελεύθερης ανάπτυξης αποκαλύπτεται σήμερα μέσα από τις δύο κυρίαρχες κρίσεις της εποχής, την οικονομική και την κλιματική. Σήμερα είναι φανερό ότι ο μόνος στόχος που υπηρέτησε ο νεοφιλελευθερισμός ήταν η αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου προς όφελος μιας μικρής οικονομικής ολιγαρχίας και αντίστοιχα η οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική φτωχοποίηση του συντριπτικά μεγαλύτερου μέρους του πλανήτη.
Η περίπτωση της Ελλάδας, ως μιας μικρής και αδύναμης οικονομικά χώρας που υφίσταται σήμερα με σφοδρότητα τις συνέπειες του νεοφιλελεύθερου μοντέλου ανάπτυξης, δοκιμάστηκε πρόσφατα με τραγικό αποτέλεσμα στην Ανατολική Αττική, εξ αιτίας ακραίων, πλην αναμενόμενων πλέον, λόγω κλιματικής αλλαγής, φυσικών φαινομένων.
Σε μια περιοχή η οποία φέρει όλα τα χαρακτηριστικά του κερδοσκοπικού, στρεβλού και εντέλει, όπως η ζωή αποδεικνύει, αυτοκαταστροφικού μοντέλου ανάπτυξης που επιβλήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, συγκεντρώθηκαν όλες οι παθογένειες του διεφθαρμένου και πλήρους αυθαιρεσιών νεοφιλελεύθερου μοντέλου ανάπτυξης, όπως καταπάτηση δασικών εκτάσεων, ρεμάτων και ακτών για οικιστικούς σκοπούς, αυθαίρετη δόμηση εντός εύφλεκτου πευκοδάσους, χωρίς πρόνοιες και φροντίδες αντιπυρικής προστασίας, καθώς και πυκνή δόμηση και άναρχος χωροταξικός σχεδιασμός χωρίς οδικό δίκτυο και διεξόδους διαφυγής σε περίπτωση κινδύνου.
Η υπεύθυνη και εξόχως πολιτική στάση της κυβέρνησης, να ανακοινώσει άμεσα θεσμικά και επιχειρησιακά μέτρα αλλαγής κατεύθυνσης του χωροταξικού και εντέλει και αναπτυξιακού σχεδιασμού στην περιοχή, προκειμένου να αποφευχθεί στο μέλλον παρόμοια τραγωδία, σε αντιδιαστολή με την ανεύθυνη και ιδιοτελή στάση της νεοφιλελεύθερης αντιπολίτευσης, η οποία ζήτησε αμέσως μετά την καταστροφή παραίτηση της κυβέρνησης και… εκλογές, αποκαλύπτουν τον πολιτικό χαρακτήρα του πρόσφατου δράματος.
Κι αυτό γιατί ο φόβος του παλιού πολιτικού συστήματος σήμερα είναι ότι οι στάχτες και οι νεκροί απειλούν το νεοφιλελεύθερο μοντέλο ανάπτυξης και μαζί με αυτό και τα προνόμια των οικονομικών και πολιτικών ελίτ που το εκμεταλλεύονται και το εκπροσωπούν. Γι αυτό και η επίρριψη της ευθύνης σε εξιλαστήρια θύματα είναι η μόνη τακτική που εγγυάται τη συνέχιση της ίδιας ένοχης πολιτικής.
Η κλιματική αλλαγή απαιτεί άμεση πολιτική αλλαγή. Η κάθαρση για τη νεοφιλελεύθερη ύβρη δεν μπορεί να είναι άλλη από την εφαρμογή ενός νέου μοντέλου μιας βιώσιμης ανάπτυξης στην οποία η έννοια του μέτρου, των ορίων και της δικαιοσύνης, θα αποκαθιστούν μια νέα σχέση μεταξύ οικονομίας, κοινωνίας και περιβάλλοντος.

* Το άρθρο του Καθηγητή Γιάννη Α. Μυλόπουλου, Προέδρου της Αττικό Μετρό Α.Ε., δημοσιεύθηκε στις 14 Αυγούστου 2018, στην Εφημερίδα των Συντακτών.