Η συμβολή του Μετρό της Θεσσαλονίκης στην αρχαιολογική έρευνα

Χαιρετισμός στην 30η επιστημονική συνάντηση "Το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και στη Θράκη το 2016".

Είμαι ιδιαίτερα ευτυχής που φέτος παρίσταμαι στο συνέδριό σας έχοντας τη δυνατότητα όχι απλά να σας μιλήσω για το τι θα κάνουμε ως Αττικό Μετρό σχετικά με το σταθμό Βενιζέλου και τα αρχαιολογικά ευρήματα που βρέθηκαν εκεί αλλά είμαι σε θέση να σας μιλήσω και να σας δείξω το αποτέλεσμα μιας δουλειάς μηνών, μαζί με τους αρχαιολόγους της τοπικής Εφορείας Πόλης Θεσσαλονίκης και τους αρχαιολόγους του Υπουργείου Πολιτισμού, που έφερε τελικώς τη λύση για το σταθμό Βενιζέλου. Ένα ζήτημα που δίχασε τη Θεσσαλονίκη έχει πια λυθεί αποτελεσματικά μέσα από την γόνιμη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Είναι η πρώτη φορά που όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς συνεργάζονται τόσο για την κατασκευή του σταθμού, όσο και για την αξιοποίηση και ανάδειξη των σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων, θέτοντας υπεράνω όλων το δημόσιο συμφέρον.

Όπως είναι γνωστό, κατά την εκσκαφή του σταθμού, αποκαλύφθηκε σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης ένα μοναδικό μνημειακό σύνολο, ο Decumanus Maximus, η βασική οδική αρτηρία της ρωμαϊκής πόλης μαζί τα παρακείμενα καταστήματα, τα υδραυλικά έργα κτλ που αναδεικνύει την ιστορική ταυτότητα της Θεσσαλονίκης και συμπληρώνουν την ιστορική φυσιογνωμία του κέντρου της πόλης.

Από τη πρώτη μέρα που αναλάβαμε τη διοίκηση της Αττικό Μετρό στόχος μας ήταν ο συνολικός αναπροσανατολισμός της στρατηγικής της εταιρείας. Δεν προσεγγίζουμε πια τα έργα του Μετρό ως απλά τεχνικά έργα αλλά ως έργα βιώσιμης ανάπτυξης με πολυδιάστατη συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη, στην προστασία του αστικού περιβάλλοντος, στη βελτίωση των συνθηκών και της ποιότητας της ζωής και στην ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού των πόλεων στις οποίες εκτελούνται. Ο σταθμός Βενιζέλου ήταν το πεδίο στο οποίο αποδείξαμε ότι πράγματι εννοούμε αυτή την αλλαγή στρατηγικής, ειδικότερα ως προς τη τελευταία της διάσταση.

Έτσι λοιπόν μέσα σε λίγους μήνες, και συγκεκριμένα τον Ιούνιο του 2016, υπογράψαμε μαζί με το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Υποδομών και τον Δήμο Θεσσαλονίκης ένα μνημόνιο συναντίληψης και συνεργασίας με αντικείμενο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου συνεργασίας για την κατά χώραν ανάδειξη των σημαντικών αρχαιοτήτων που ανασκάφηκαν κατά τις εργασίες κατασκευής του σταθμού «Βενιζέλου» του Μητροπολιτικού Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης και την παράλληλη κατασκευή του σταθμού στον ίδιο χώρο.

Η υπογραφή του μνημονίου οδήγησε στη συγκρότηση ομάδας εργασίας με εκπροσώπους τω 4 συμβαλλόμενων φορέων, η οποία κατέληξε τον Δεκέμβριο σε συνεδρίασή της στη Θεσσαλονίκη στη τελική πρότασή της για την ανάδειξη των αρχαιοτήτων και την κατασκευή του σταθμού Βενιζέλου του Μετρό Θεσσαλονίκης. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε ομόφωνα την πρόταση αυτή και ακολούθως εγκρίθηκε και από την Υπουργό Πολιτισμού κ. Κονιόρδου. Η απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού για την έγκριση της μελέτης κατασκευής του σταθμού Βενιζέλου με κατά χώρα ανάδειξη των αρχαιοτήτων ανοίγει πια τον δρόμο για την επανέναρξη των εργασιών στο σταθμό Βενιζέλου και την υλοποίηση και ολοκλήρωση του έργου του μετρό της Θεσσαλονίκης.

Μέσα από τη πρότασή μας, το σπουδαίο αρχαιολογικό εύρημα που βρέθηκε στο σταθμό «Βενιζέλου» και αποκαλύπτει μια πόλη κάτω από την πόλη, θα διατηρηθεί κατά χώραν και θα συνυπάρξει αρμονικά, ως επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος, με τον σταθμό του Μετρό που θα κατασκευαστεί. Ο Σταθμός «Βενιζέλου» θα αποτελέσει με την ολοκλήρωσή του όχι απλώς έναν ακόμη σταθμό της γραμμής του Μετρό αλλά ένα σημαντικό τοπόσημο μοναδικής αξίας, καθώς θα αναδεικνύει τις δυνατότητες συνύπαρξης μεταξύ έργων πολιτισμού και σύγχρονων τεχνολογικών επιτευγμάτων.

Δυο λόγια σχετικά με τη προτεινόμενη λύση:
• Η λύση επιτρέπει τη δημιουργία προσβάσεων στο σταθμό και από τις δύο πλευρές της Εγνατίας.
• Αναδεικνύει τις αρχαιότητες που έχουν αποκαλυφθεί τόσο στο επίπεδο τους όσο και με θέαση από ψηλά, από τη πεζογέφυρα που θα περνά πάνω από τον αρχαιολογικό χώρο. Οι επιβάτες που θα χρησιμοποιούν τη βόρεια πρόσβαση θα περνούν πάνω από τον αρχαιολογικό χώρο, βιώνοντας μαζί με τα οφέλη του σύγχρονου μέσου μεταφοράς και την ιστορία της πόλης.
• Προβλέπει την επανατοποθέτηση μεγάλου μέρους των αρχαιοτήτων που εκτιμάται ότι θα αποκαλυφθούν από την ανασκαφή στη νότια είσοδο και τις συνδέει αρμονικά με τον υφιστάμενο αρχαιολογικό χώρο.
• Ο αρχαιολογικός χώρος θα είναι προσβάσιμος χωρίς την απαίτηση εισιτηρίου του Μετρό.

Θέλω να τονίσω ακόμα μια φορά ότι η λύση της Αττικό Μετρό ΑΕ, στην οποία στηρίχθηκε η μελέτη, σήμερα είναι μονόδρομος.
Πρώτον, διότι η λύση της κατά χώραν ανάδειξης των αρχαιοτήτων, σύμφωνα με τη γνώμη των ειδικών επί του θέματος αρχαιολόγων, αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη επιστημονικά λύση, καθώς διατηρεί ανέπαφο το 91% των ευρημάτων και διασφαλίζει την ολοκληρωμένη ανάδειξή τους ως ενιαίου συνόλου. Οποιαδήποτε προσωρινή απόσπαση και επανατοποθέτησή τους, σύμφωνα πάντα με τη γνώμη των ειδικών, θα κατέστρεφε και θα ακύρωνε την αξία των ευρημάτων, ως ενιαίου και αναπόσπαστου συνόλου.

Δεύτερον, διότι σήμερα η λύση της κατά χώραν ανάδειξης είναι η μόνη λύση που είναι συμβατή με την νομιμότητα, με δεδομένη τη γνωμοδότηση του ΚΑΣ και την τελευταία σχετική απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού του 2015, που επιβάλλει την κατά χώραν ανάδειξη των αρχαιοτήτων.

Το γεγονός, άλλωστε, ότι με αυτή τη λύση εκτός από έναν υπερσύγχρονο σταθμό η πόλη κερδίζει και έναν μοναδικό στον κόσμο ανοιχτό αρχαιολογικό χώρο εντός του σταθμού, προσδίδει στη λύση αυτή μεγάλη προστιθέμενη αξία και έχει πολλαπλά οφέλη για την οικονομική ανάπτυξη, αλλά και για τη διεθνή προβολή της Θεσσαλονίκης.

Επιτρέψτε μου, κλείνοντας, να πω δυο λόγια για την πρόοδο των εργασιών στο Μετρό της Θεσσαλονίκης καθώς γνωρίζω το μεγάλο ενδιαφέρον που δείχνει η πόλη για το Μετρό. Αυτές τις μέρες ολοκληρώνεται και ένας χρόνος από την ανάληψη των καθηκόντων της νέας διοίκησης της Αττικό Μετρό και τολμώ να πω πως είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι για όσα έγιναν αυτόν τον ένα χρόνο.

Στις 28 Μαρτίου άρχισε να δουλεύει ξανά ο πρώτος μετροπόντικας ενώ ο δεύτερος ξεκίνησε ενάμιση μήνα μετά. Ο πρώτος ολοκλήρωσε τη διάνοιξη της πρώτης σήραγγας αρχές Φεβρουαρίου ενώ ο δεύτερος θα ακολουθήσει στο τέλος του μήνα. Τέλος Μαρτίου θα μιλάμε δηλαδή για την ολοκλήρωση του 100% της διάνοιξης των δίδυμων σηράγγων του Μετρό Θεσσαλονίκης.

Επιπλέον, σε οκτώ από τους 13 σταθμούς έχουν ολοκληρωθεί τα έργα πολιτικού μηχανικού. Τρεις άλλοι σταθμοί είναι υπό κατασκευή ενώ οι άλλοι δυο, Αγίας Σοφίας και Βενιζέλου, λόγω των σημαντικών αρχαιολογικών εργασιών, έπονται. Φέτος δαπανήσαμε στο έργο το 50% του προϋπολογισμού που δαπανήθηκε από το 2006 μέχρι το 2015. Ουσιαστικά, δόθηκαν μέσα σε έναν περίπου χρόνο 165 εκ. ευρώ ενώ από το 2006 έως το 2015 335 εκ. ευρώ. Είναι, λοιπόν, σαφές ότι φέτος έγινε πολύ σημαντική δουλειά. Ήταν μεγάλη πρόοδος για τα δεδομένα του έργου. Αξίζει να σημειώσουμε ότι όλα αυτά χρήματα τόνωσαν την αγορά της πόλης μέσω εργολαβιών, μέσω προμηθευτών, μέσω των ανθρώπων που εργάζονται έργο.

Ένα χρόνο πριν το έργο ήταν σταματημένο, τα κονδύλια παγωμένα και οι 1500 εργαζόμενοι άμεσα και οι 3500 περίπου έμμεσα εμπλεκόμενοι στο έργο άνεργοι. Η εικόνα σήμερα είναι τελείως διαφορετική. Το έργο εξελίσσεται πλέον με ταχείς ρυθμούς σε όλα τα μέτωπα, η εντός σύντομου χρονικού διαστήματος επανέναρξη των εργασιών στο σταθμό Βενιζέλου, που ήταν το τελευταίο αγκάθι για την υλοποίηση του έργου, επισφραγίζει ότι το Μετρό της Θεσσαλονίκης μπαίνει πλέον στην τελική του φάση.