Ο Τραμπ και η δύση της παγκοσμιοποίησης

Ο δυτικός κόσμος ξύπνησε δυο φορές την τελευταία χρονιά έκπληκτος, βλέποντας έναν εφιάλτη να γίνεται πραγματικότητα. Η πρώτη ήταν με την Ευρωσκεπτικιστική έκρηξη των Βρετανών που ψήφισαν υπέρ της εξόδου της χώρας τους από την Ενωμένη Ευρώπη και η δεύτερη με την επικράτηση του δισεκατομμυριούχου Ντόναλντ Τραμπ στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ.
Συγχρόνως, η ακροδεξιά Μαρί Λεπέν προετοιμάζεται, με καλές προοπτικές, για τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, τη στιγμή που εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα ενισχύουν τη θέση τους στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες. Με τη δική μας Χρυσή Αυγή να σταθεροποιείται στην επίζηλη θέση της τρίτης πολιτικής δύναμης στον ελληνικό πολιτικό χάρτη.

Από τη στιγμή της εκλογικής επικράτησης του Ντόναλντ Τραμπ, ο πλανήτης βρίσκεται σε τροχιά μιας νέας και εντελώς διαφορετικής πραγματικότητας. Τίποτε στο εξής δεν θα είναι το ίδιο με πριν. Ο υποψήφιος που υποσχέθηκε να χτίσει τείχος κατά μήκος των συνόρων της χώρας του με το Μεξικό για να εμποδίσει τη μετανάστευση, που απείλησε ότι θα εμποδίσει την είσοδο Μουσουλμάνων στη χώρα του, στοχοποιώντας συλλήβδην τους πιστούς μια θρησκείας, ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, τη νίκη του οποίου πανηγύρισε ο πρώην ηγέτης της ρατσιστικής οργάνωσης Κου Κλουξ Κλαν, θα είναι αυτός που θα κρατά στο εξής στα χέρια του τις τύχες της ανθρωπότητας.

Τι συμβαίνει λοιπόν; Ποια η πολιτική εξήγηση πίσω από το διεθνές κύμα υπέρ της ξενοφοβίας, του ρατσισμού και του εθνικισμού στον πλανήτη;

Στην πρώτη δήλωσή του αμέσως μετά τις αμερικανικές εκλογές, ο ηττηθείς από την Χίλαρι Κλίντον στην εσωτερική κούρσα για την ανάδειξη του δημοκρατικού υποψήφιου, ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς δήλωσε ότι ο Τραμπ αξιοποίησε τον θυμό της αποδυναμωμένης μεσαίας τάξης που δεν αντέχει άλλο το κατεστημένο που ελέγχει την οικονομία, την πολιτική και τα ΜΜΕ στις ΗΠΑ.

«Οι πολίτες έχουν κουραστεί να εργάζονται περισσότερες ώρες για χαμηλούς μισθούς, να βλέπουν θέσεις εργασίας να φεύγουν μαζικά προς την Κίνα και τις υπόλοιπες Ασιατικές χώρες με τα πολύ χαμηλά μεροκάματα και να βλέπουν δισεκατομμυριούχους να μην πληρώνουν φόρους και να γίνονται πλουσιότεροι» είπε ο δημοκρατικός γερουσιαστής, εξηγώντας την ψήφο των Αμερικανών.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Σάντερς, ο οποίος έκανε την πρώτη νηφάλια πολιτική ανάλυση μετά την εκλογική έκπληξη, οι αμερικανοί πολίτες εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους σε ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα που τοποθετεί τον πλούτο και τα οικονομικά συμφέροντα πάνω από τις δικές τους ανάγκες.
Πως συνέβη όμως και οι αμερικανοί πολίτες, αποδυναμωμένοι οικονομικά και οργισμένοι εναντίον του αμερικανικού πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου, να υπερψηφίζουν για πρόεδρο των ΗΠΑ έναν... δισεκατομμυριούχο, ο οποίος μάλιστα παραδέχτηκε προεκλογικά ότι αποφεύγει την φορολόγηση, αξιοποιώντας τα... παράθυρα της αμερικανικής νομοθεσίας;

Η αλήθεια είναι ότι η προεκλογική ρητορική και τα πυρά του Ντόναλντ Τραμπ επικεντρώθηκαν εναντίον του πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου που συνδέεται με το μοντέλο της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας. Ένα μοντέλο που έπληξε εκτός από τον υπόλοιπο πλανήτη και τη μητρόπολη του παραδοσιακού καπιταλισμού, τις ΗΠΑ, αφού αποδυνάμωσε τόσο τους αμερικανούς πολίτες, με την απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας, όσο όμως και την παραδοσιακή αμερικανική επιχειρηματική τάξη, η οποία υποχώρησε μπροστά στη νέα τάξη των ολιγαρχών του παγκοσμιοποιημένου πλούτου. Αυτό το νέο κατεστημένο που γέννησε η παγκοσμιοποίηση, το οποίο στηρίχθηκε σε μια άκρως επιθετική εκδοχή του νεοφιλελεύθερου μοντέλου της οικονομίας και το οποίο εν πολλοίς εκπροσώπησε η Χίλαρι Κλίντον, ήταν που αποδόμησε ο Ντόναλντ Τραμπ και ήταν αυτό που ένωσε τους αμερικανούς πολίτες υπέρ της υποψηφιότητάς του.

Μόνο που η αντιπρόταση του Τραμπ για την οικονομία δεν αμφισβήτησε το κυρίαρχο μοντέλο του οικονομικού φιλελευθερισμού, ούτε και κινήθηκε στην κατεύθυνση της θεραπείας των οικονομικών ανισοτήτων και των κοινωνικών αδικιών που αυτό παρήγαγε, αλλά αντίθετα, ήταν μια επιστροφή στο δοκιμασμένο παρελθόν του εθνικού καπιταλισμού.

Αντί δηλαδή η αντίδραση στη φτώχεια, τις ανισότητες και τις αδικίες που δημιούργησε το νεοφιλελεύθερο μοντέλο της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας τις τελευταίες δεκαετίες, να γίνει αιτία για μια συνολική αμφισβήτηση του οικονομικοιύ φιλελευθερισμού, ανοίγοντας τον δρόμο για μια βιώσιμη ανάπτυξη με ισόρροπη έμφαση εκτός από την κυρίαρχη οικονομία και στην κοινωνική και την περιβαλλοντική συνιστώσα, εν προκειμένω οδήγησε σε μια επιστροφή σε ένα δοκιμασμένο και κακό παρελθόν, το οποίο η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας προσπάθησε, αποτυχημένα, να υπερβεί.

Η δύση της παγκοσμιοποίησης, αντί να ανοίγει τον δρόμο για μια νέα αρχή στην κατεύθυνση της ικανοποίησης του καθολικού αιτήματος για περισσότερη δημοκρατία και δικαιοσύνη στο οικονομικό πεδίο, δυστυχώς ταυτίζεται σήμερα με μια άτακτη επιστροφή σε ένα κακό, όσο και εσωστρεφές παρελθόν οικονομικών ανισοτήτων, κοινωνικών αδικιών και περιβαλλοντικών καταστροφών.
Εκεί όπου εμφανίζεται κενό στην προοδευτική σκέψη, η επιστροφή στο παρελθόν είναι η εύκολη, όσο και σίγουρη επιλογή. Χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι είναι και η καλύτερη...

*To άρθρο του καθηγητή Γιάννη Μυλόπουλου, προέδρου της Αττικό Μετρό Α.Ε. δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών στις 2 Δεκεμβρίου 2016.