ΟΠΙΣΘΟΔΡΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΚΟΙΤΑ ΠΟΙΟΣ ΜΙΛΑΕΙ! (Εφημερίδα των Συντακτών)

Οι κατ’ εξοχήν υπεύθυνοι για την οπισθοδρόμηση στην Παιδεία και για το σημερινό αυταρχικό, απαξιωμένο και καθημαγμένο πανεπιστήμιο, ενδεδυμένοι προβιά προβάτου, ανακαλύπτουν καθυστερημένα και κυρίως για λάθος αιτία, την οπισθοδρόμηση της ανώτατης εκπαίδευσης. Αφορμή για τα κροκοδείλια δάκρυα των θυτών είναι το νομοσχέδιο Μπαλτά, το οποίο συνιστά μια πρώτη προσπάθεια αποκατάστασης της εσωτερικής δημοκρατίας και των ακαδημαϊκών ελευθεριών στα πανεπιστήμια.

Η σημερινή δυσχερέστατη κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει τα πανεπιστήμια στην Ελλάδα δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε και προϊόν της οικονομικής κρίσης. Είναι το αποτέλεσμα της εφαρμογής μιας νεοφιλελεύθερης εκπαιδευτικής πολιτικής, την οποία, με πρόσχημα την κρίση απεργάστηκαν οι κυβερνήσεις της τελευταίας δεκαετίας. Η πολιτική αυτή στηρίχθηκε σε έξι νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα, που επινοήθηκαν για τις ανάγκες της περίστασης.

Το πρώτο από αυτά διατυπώθηκε από την κυβέρνηση της ΝΔ προ οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με αυτό η Παιδεία παρομοιάστηκε με τον... πίθο των Δαναΐδων, με ένα πιθάρι δηλαδή χωρίς πυθμένα, που όσα χρήματα και αν ρίξεις σε αυτό θα χαθούν. Το ιδεολόγημα αυτό εφευρέθηκε και διακινήθηκε σε ανύποπτη ακόμη εποχή μεγάλης δημοσιονομικής χαλάρωσης και υπήρξε το άλλοθι για τη μετέπειτα πολιτική της υποχρηματοδότησης της Παιδείας στη χώρα μας.

Η αλήθεια είναι ότι ακόμη και αν υπήρχαν ψήγματα αλήθειας σε αυτό το ιδεολόγημα, αυτά δεν αφορούσαν στην ίδια την Παιδεία, ως δραστηριότητα που στηρίζει την ανάπτυξη και ενισχύει την κοινωνική συνοχή, αλλά ενδεχομένως την όχι αποδοτική οργάνωσή της. Αντί λοιπόν να βελτιώσουν τις οργανωτικές δομές, την κατεδάφισαν στο πρότυπο της λογικής "πονάει δόντι-κόψε κεφάλι".

Το δεύτερο ιδεολόγημα που έγινε στερεότυπο, αναπτύχθηκε από την ίδια κυβέρνηση και ήταν εκείνο, σύμφωνα με το οποίο η ιδιωτική Παιδεία θα ωφελούσε, δήθεν, τη δημόσια, η οποία θα υποχρεώνονταν να βελτιωθεί λόγω ανταγωνισμού. Θα περίμενε βεβαίως κανείς, μια κυβέρνηση που πίστευε πράγματι στον ανταγωνισμό, να επιτρέψει στην δημόσια εκπαίδευση να γίνει ανταγωνιστική, αναβαθμίζοντας τις λειτουργίες της και απελευθερώνοντας τις δομές της από τον σφικτό κρατικό εναγκαλισμό. Η επιλογή της συρρίκνωσης που ακολούθησε, έδειξε ότι οι νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις δεν ενδιαφέρονταν στ´ αλήθεια για την ενίσχυση της δημόσιας εκπαίδευσης, αλλά για την εξυπηρέτηση άλλων σκοπιμοτήτων…

Στη συνέχεια ήρθε από την επόμενη κυβέρνηση, αυτή του Γιώργου Παπανδρέου, το καταλυτικό ιδεολόγημα πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η διάλυση των πανεπιστημίων, αυτό που ήθελε το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα... τρίτης κατηγορίας. Το ιδεολόγημα αυτό, δια στόματος του ίδιου του τότε πρωθυπουργού, έδωσε το άλλοθι για την αλλαγή υποδείγματος στην ανώτατη εκπαίδευση, η οποία επιτεύχθηκε με την ψήφιση, από το σύνολο των τότε μνημονιακών δυνάμεων, του γνωστού ως νόμου Διαμαντοπούλου.

Το νομοθέτημα αυτό, που αντέγραψε το μοντέλο των ιδιωτικών πανεπιστημίων πέραν του Ατλαντικού, ένα μοντέλο δηλαδή αυταρχικό, αντιδημοκρατικό και συγκεντρωτικό, στηρίχθηκε σε ένα ακόμη νεοφιλελεύθερο ιδεολόγημα: Αυτό που έβλεπε τη Δημοκρατία σαν τον μεγάλο ανταγωνιστή της Παιδείας. Όλα τα δεινά του εκπαιδευτικού συστήματος αποδόθηκαν στις ακαδημαϊκές ελευθερίες και την εσωτερική δημοκρατία, σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή παράδοση, που αναγορεύει τη Δημοκρατία σε αναγκαία προϋπόθεση για κάθε πνευματική δημιουργία.

Ο δρόμος ήταν πλέον ανοικτός για την κατάλυση της αυτοδιοίκησης και της εσωτερικής δημοκρατίας στα πανεπιστήμια. Τα οποία, σύμφωνα με το νόμο Διαμαντοπούλου, θα διοικούνταν στο εξής σαν ιδιωτικοί οργανισμοί, από Διοικητικά Συμβούλια, τα οποία θα διόριζαν και τις υπόλοιπες βαθμίδες της πανεπιστημιακής διοίκησης. Οι άμεσες και δημοκρατικές εκλογές για την ανάδειξη των πανεπιστημιακών αρχών και η εκπροσώπηση της πανεπιστημιακής κοινότητας και των ακαδημαϊκών μονάδων στα συλλογικά όργανα διοίκησης, σύμφωνα με αυτό το ιδεολόγημα ενοχοποιήθηκαν και γι αυτό καταργήθηκαν.

Το κακό όμως δεν σταμάτησε εδώ. Για να υπαχθεί η Παιδεία στην πολιτική της λιτότητας, αξιοποιήθηκε από την ίδια κυβέρνηση Παπανδρέου, αλλά στη συνέχεια και από την κυβέρνηση συνεργασίας ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, το ιδεολόγημα που την ήθελε μια ακόμη άχρηστη δαπάνη στον κρατικό προϋπολογισμό. Αντίθετα δηλαδή με ό,τι έχει εμπεδωθεί στην Ευρώπη, που θέλει την Παιδεία να αντιμετωπίζεται ως μια επένδυση για το μέλλον, στην Ελλάδα των μνημονίων θεωρήθηκε σαν δαπάνη προς περικοπή…

Και ήρθε και το τελικό χτύπημα από την κυβέρνηση Σαμαρά, η οποία, προκειμένου να εφαρμόσει το μέτρο της διαθεσιμότητας στα πανεπιστήμια και να απολύσει υπαλλήλους κατ´ επιταγήν της τρόικας, υποστήριξε τον μύθο ότι αυτά έχουν πλεονάζον προσωπικό. Χωρίς καμία τεκμηρίωση, μια και τα ελληνικά ΑΕΙ έχουν την χειρότερη αναλογία προσωπικού προς φοιτητές και χωρίς καμία αξιολόγηση, απομάκρυναν χρήσιμο ανθρώπινο δυναμικό από τα πανεπιστήμια, οδηγώντας τα σε αδυναμία λειτουργίας.

Οι υπεύθυνοι λοιπόν για την επιστροφή της ανώτατης εκπαίδευσης στο παρελθόν είναι αυτοί οι ίδιοι που σήμερα, δήθεν έκπληκτοι, ανακαλύπτουν την οπισθοδρόμηση πίσω από το νομοσχέδιο Μπαλτά, το οποίο, αν μη τι άλλο, έρχεται να αποκαταστήσει τα τραύματα που εκείνοι και οι νεοφιλελεύθερες ιδεοληψίες τους προκάλεσαν στην Παιδεία.