Ελλείψεις και ελλείμματα (TO BHMA,13/01/2011)

Υποτίθεται ότι βρισκόμαστε στο μέσον μια διαδικασίας διαλόγου για τις αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Με την κυβέρνηση να έχει καταθέσει τις προτάσεις της και αντί να διαλέγεται, να έχει εξαπολύσει μια πρωτοφανή επίθεση συκοφάντησης των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων. Περιστατικά διαφθοράς ή ανομίας ανασύρονται επιλεκτικά από το χρονοντούλαπο και αξιοποιούνται επικοινωνιακά για την αποδυνάμωση των πανεπιστημίων. Η παλιά συνταγή επανέρχεται δριμύτερη: «Πρώτα απορρυθμίζεις και μετά... μεταρρυθμίζεις». Τα πανεπιστήμια από την άλλη, για πρώτη φορά σε απόλυτη ομοφωνία απορρίπτουν τις κυβερνητικές προτάσεις αντιπαραθέτοντας τις δικές τους, προϊόν πρωτόγνωρης εσωτερικής διαβούλευσης και επεξεργασίας.

Σ’ αυτόν τον ιδιότυπο διάλογο, υπάρχει τουλάχιστον ένα σημείο συμφωνίας. Τα πανεπιστήμια χρειάζονται αλλαγές. Στο σημείο αυτό αρχίζουν οι διαφωνίες που αφορούν στην ανάλυση της κατάστασης. Σύμφωνα με την κυβέρνηση οι έλληνες πανεπιστημιακοί είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι για όλα. Αποδείχτηκαν ανίκανοι να διαχειριστούν τα πανεπιστήμια και συνεπώς είναι μέρος και όχι λύση του προβλήματος. Γι’ αυτό και κορυφαία κυβερνητική πρόταση είναι αυτή της διοίκησης των πανεπιστημίων από συμβούλια στα οποία ο πρόεδρος και πολλά μέλη τους θα είναι υποχρεωτικά εξωπανεπιστημιακοί. Μια σειρά από σημαντικές αποφάσεις, όπως η διαχείριση των οικονομικών των ιδρυμάτων και ο εσωτερικός τους κανονισμός περνούν με τον τρόπο αυτόν στη δικαιοδοσία εξωπανεπιστημιακών. Όσο για τον Πρύτανη, αυτός δεν θα είναι πλέον μέλος της πανεπιστημιακής κοινότητας αφού θα διορίζεται από το πανίσχυρο συμβούλιο μετά από... διεθνή προκήρυξη, περιοριζόμενος σε καθαρά ακαδημαϊκές αρμοδιότητες. Κι όλα αυτά με την επίφαση του σεβασμού της συνταγματικά κατοχυρωμένης πλήρους αυτοδιοίκησης των πανεπιστημίων...

Αν αυτό το μοντέλο διοίκησης επεκτείνονταν και στη διακυβέρνηση της χώρας, με τον εύλογο ισχυρισμό ότι το πολιτικό σύστημα αποτελεί μέρος και όχι λύση του προβλήματος της σημερινής κρίσης, η οδός της αναζήτησης «εξωτερικών σωτήρων» δε θα παρέπεμπε στη ρητορική σκοτεινών προδικτατορικών κύκλων;

Η αναποτελεσματικότητα ενός μοντέλου διοίκησης που θα στηρίζεται στη δυαρχία υποβαθμίζεται, καθώς οι κυβερνητικές προτάσεις υποστηρίζονται με επιλεκτικές επικλήσεις της Ευρωπαϊκής πραγματικότητας. Μόνον η Ελλάδα, ισχυρίζονται, δεν έχει προχωρήσει σ΄αυτό το μοντέλο διοίκησης. Γεγονός που διαψεύδεται από τα Ευρωπαϊκά στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία τα μοντέλα διοίκησης των πανεπιστημίων διαφοροποιούνται στην Ευρώπη. Στη Γαλλία και στο Βέλγιο για παράδειγμα διοικούν οι Σύγκλητοι και όχι συμβούλια, ενώ ο Πρύτανης στις περισσότερες χώρες (Ιταλία, Ισπανία, Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο, Κύπρος) έχει αυξημένες αρμοδιότητες, εκλέγεται από διευρυμένη βάση του πανεπιστημίου και είναι μέλος της πανεπιστημιακής κοινότητας.

Κι όλα αυτά την ώρα που τα ελληνικά πανεπιστήμια εδώ και δεκαετίες υποχρηματοδοτούνται χωρίς να έχουν καταφέρει να ολοκληρώσουν τις υποδομές και τη στελέχωσή τους. Παράλληλα η έρευνα, όπως κι ο παραιτηθείς γενικός γραμματέας έρευνας παραδέχτηκε, εξακολουθεί να είναι ο φτωχός συγγενής, τη στιγμή που πολλά δις Ευρώ παραμένουν αναξιοποίητα στα συρτάρια του υπουργείου.
Σήμερα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης το μάθημα σε πολλά Τμήματα γίνεται σε διαμερίσματα πολυκατοικιών, οι εργαστηριακές υποδομές είναι πλημμελείς (το μεγαλύτερο πανεπιστημιακό νοσοκομείο στερείται αξονικού τομογράφου) και το προσωπικό είναι ελλιπέστατο, (στη διοίκηση εργάζονται εκατοντάδες υπάλληλοι με εργολαβική σχέση, ενώ τα κενά στη διδασκαλία τα καλύπτουν... απλήρωτοι συμβασιούχοι του Ν. 407/80). Την ίδια ώρα ο κρατικός προϋπολογισμός μειώθηκε κατά 33% φέτος, ενώ ο φοιτητικός πληθυσμός αυξήθηκε δραστικά λόγω του θερινού νόμου περί μετεγγραφών. Κι όλα αυτά όταν το ΑΠΘ έχει σημαντική περιουσία την οποία καμιά μέχρι τώρα... μεταρρύθμιση δεν του επέτρεψε να αξιοποιήσει.

Τα πανεπιστήμια πορεύονται με τεράστιες ελλείψεις σε υποδομές και προσωπικό. Η κυβέρνηση επιδιώκει να μεταρρυθμίσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση μ’ ένα ανεξήγητο έλλειμμα εμπιστοσύνης προς την πανεπιστημιακή κοινότητα. Κι η χώρα, στην εποχή της οικονομίας της γνώσης, αγωνίζεται να αντιμετωπίσει την κρίση μ’ ένα μεγάλο έλλειμμα Παιδείας...